У Беларусі закрылі праект па ўсталяванні бутэлькаматаў (іх яшчэ называюць тараматамі, фандаматамі), які з’явіўся ў Беларусі ў 2023 годзе. Ён дазваляў здаваць пластыкавыя бутэлькі і алюмініевыя бляшанкі і атрымліваць наўзамен кампенсацыю – напрыклад, скідачныя купоны на куплі ў розных крамах.
CityDog.io расказвае, якія яшчэ падобныя праекты былі (ці ёсць) у Беларусі.
Што гэта быў за праект і чаму яго закрылі?
Паходзіць EcoPlatform з Расіі – гэта сэрвіс расійскай кампаніі «Інавацыйная экалагічная платформа», якая займаецца ўсталяваннем і абслугоўваннем аўтаматаў для збору бутэлек і бляшанак.
Спецыяльныя аўтаматы EcoPlatform, праз якія можна было здаваць пластыкавыя бутэлькі і алюмініевыя бляшанкі за ўзнагароду, пачалі з’яўляцца ў Мінску ў 2023 годзе. За ўвесь гэты час у Беларусі праз іх было сабрана больш за 10,5 мільёна адзінак тары.
У аўтаматах можна было пакідаць пластыкавыя бутэлькі аб’ёмам ад 0,5 да 2 літраў і алюмініевыя бляшанкі. За кожную адзінку тары аўтамат даваў 10 экабонусаў, у эквіваленце – 10 капеек. Іх, напрыклад, можна было залічыць на карту «Купілка» ў «Суседзях». Таксама ў дадатку была сістэма рэйтынгаў, дзе адлюстроўвалася колькасць тары, якую здалі праз розныя аўтаматы. Рэкорд усталяваў карыстальнік Ў: усяго ён здаў 92 280 бляшанак і бутэлек.
Так выглядалі тараматы EcoPlatform. Фота: Mlyn.by.
У дадатку цяпер адлюстроўваюцца 8 тараматаў, якія закрыюцца ў бліжэйшыя некалькі тыдняў. Скрыншот: дадатак EcoPlatform.
Паведамленне аб закрыцці праекта па ўсталяванні бутэлькаматаў заўважылі журналісты Blizko.by у дадатку EcoPlatform. Як сказана ў паведамленні, праект закрываюць з-за росту выдаткаў і складанай лагістыкі.
Пры гэтым яшчэ ў 2023 годзе, калі праект толькі стартаваў у Беларусі, паведамлялася, што неўзабаве колькасць фандаматаў у Мінску дасягне 50. Да канца 2024 года іх, паводле планаў, павінна было стаць 250. Пра гэта сайту Tochka.by паведамілі ў кампаніі «А-100 Дэвелапмент», якая падтрымала праект на раннім этапе.
– Для нас важна, каб фандаматы знаходзіліся побач з жылой забудовай, каб кожны ахвотны мог зрабіць унёсак у паляпшэнне экалогіі. Гэта фарміруе культуру раздзельнага збору смецця, што з’яўляецца важнай часткай свядомай супольнасці.
Такое паведамленне з’явілася ў дадатку EcoPlatform у ліпені 2026 года. Фота: Blizko.by.
З тараматамі EcoPlatform былі праблемы яшчэ ў 2024 годзе
Праз год пасля старту праекта чытач Tochka.by даслаў у рэдакцыю фатаграфіі, зробленыя ў ГЦ «Караван» (вул. Налібоцкая, 1). На здымку – адключаны апарат для прыёму тары з паведамленнем ад адміністрацыі гандлёвага цэнтра: «Фандамат выйшаў са строю і будзе накіраваны на рамонт. Усталёўвацца пасля рамонту ён не будзе».
Фота: Tochka.by.
Таксама карыстальнікі дадатку EcoPlatform атрымлівалі паведамленне, што тараматы будуць прымаць толькі пластыкавыя бутэлькі. Гэта значыць, бляшанкі прымаць больш не планавалася. Пры гэтым у кампаніі «БАМэкспарт», якая займалася ўсталяваннем фандаматаў у Мінску, паведамілі, што ўвесь праект не плануюць згортваць, а наадварот – ён будзе развівацца.
У водгуках беларусы нярэдка крытыкавалі працу тараматаў EcoPlatform. Вось некаторыя з іх:
«Навошта вы іх паставілі, калі не абслугоўваеце? Я ў аўто ваджу пакет з бутэлькамі ў выхадны дзень па трох крамах, і ўсюды “поўны”, ніхто не ажыццяўляе выгрузку. Навошта патрэбная такая праца? Для “галачкі”?» – піша Кэр Х.
«Увесь час запоўнены, вельмі рэдка можна натрапіць на пусты. Наогул незразумела, калі іх апаражняюць», – адзначае Надзея.
«У дадатку адлюстроўваецца, што фандамат працуе і прымае бутэлькі, па факце не. Адпадае жаданне ў далейшым замарочвацца з утылізацыяй бутэлек», – прызнаецца Марыя.
Са зборам бутэлек у Беларусі ўвогуле не зусім усё добра
Ідэя з тараматамі ў Беларусі абмяркоўваецца ўжо даўно: размовы пра дэпазітна-залогавую сістэму пачаліся яшчэ ў 2010-х. А ў сакавіку 2020 года ў мінскім гандлёвым цэнтры «Скала» ўсталявалі першы тарамат «Сэканд-ПЭТ». Але гэта не дзяржаўная ініцыятыва, а сумесны праект «Аліварыі» і сеткі Green па прыёме ПЭТ-бутэлек і алюмініевых бляшанак, узамен за якія можна атрымаць купоны на скідку ў Green.
Размовы пра дэпазітна-залогавую сістэму з 2010-х плаўна перайшлі ў сярэдзіну 2020-х. Спачатку ў 2019 годзе казалі, што тараматы могуць з’явіцца ў крамах Беларусі да канца 2021-га або пачатку 2022-га. То-бок запуску чакалі ўжо вось-вось. Потым тэрмін перанеслі на 2024 год, але і гэта рашэнне не стала канчатковым.
Дэпазітна-залогавая сістэма – гэта сістэма, пры якой пакупнік плаціць невялікі залог за ўпакоўку (напрыклад, за пластыкавую бутэльку або алюмініевую бляшанку), а потым атрымлівае яго назад, калі здае тару ў аўтамат або пункт прыёму. Гэта робяць каб людзі не выкідвалі ўпакоўку разам са звычайным смеццем, а вярталі яе ў абарот для перапрацоўкі.
Такая сістэма ўжо працуе ў многіх краінах Еўропы (Германіі, Швецыі, Фінляндыі, Даніі, Літве, Эстоніі), а таксама ў ЗША і Канадзе.
У 2023 года ўлады ўжо паведамлялі, што ўвядзенне сістэмы плануюць пасля 2030 года. Гэта тлумачылі тым, што для такой схемы патрэбныя вялікія інвестыцыі, узгодненая праца вытворцаў, гандлёвых сетак, імпарцёраў і асобнага каардынуючага органа. Паколькі ўсё гэта – маштабная лагістычная задача, да яе рэалізацыі вырашылі падыходзіць без спешкі, адклаўшы ўвядзенне дэпазітна-залогавай сістэмы на больш позні тэрмін.
Фота: Ron Lach, Pexels.com.
А куды цяпер можна здаць пластыкавыя бутэлькі?
Пасля закрыцця сеткі тараматаў EcoPlatform у Беларусі больш няма агульнанацыянальнай сеткі аўтаматаў, дзе можна было б атрымаць бонусы за пластыкавыя бутэлькі і алюмініевыя бляшанкі. Але здаць такую тару па-ранейшаму можна некалькімі спосабамі:
Кантэйнеры для раздзельнага збору адходаў. У многіх дварах стаяць кантэйнеры для пластыку і металу. У іх прымаюць ПЭТ-бутэлькі, а таксама алюмініевыя бляшанкі. Перад здачай тару пажадана апаласнуць, сціснуць і па магчымасці пакінуць этыкетку. Даведацца, у якія кантэйнеры што выкідваць, можна тут.
Пункты прыёму другаснай сыравіны. Ва ўсіх абласцях Беларусі працуюць дзяржаўныя і прыватныя пункты прыёму, дзе прымаюць ПЭТ-бутэлькі, алюмініевыя банкі і іншую другасную сыравіну. У некаторых пунктах за гэта выплачваюць грошы, у іншых прымаюць толькі на перапрацоўку. Такія пункты можна шукаць тут.
Тарамат «Сэканд-ПЭТ». У Мінску працягвае працаваць праект сеткі Green і «Аліварыі». Ён прымае ПЭТ-бутэлькі і алюмініевыя банкі і выдае скідкавыя купоны на пакупкі ў крамах Green.
«МінскКаапДругрэсурсы», куды можна звярнуцца, калі вам патрэбен менавіта пункт прыёму з грашовай выплатай. Кошт за 1 кг ПЭТ-бутэлек –0,40 руб.
Перадрук матэрыялаў CityDog.io магчымы толькі з пісьмовага дазволу рэдакцыі. Падрабязнасці тут.